Lá Diêu bông - một giấc mơ , một ảo ảnh : mềm mỏng như chiếc lá , xẻ thùy sâu như bàn tay , xanh màu da trời lóng lánh .Giống như những bài thơ khác , Lá Diêu bông lay động tôi bắt đầu từ tiết tấu của lời nói thơ . Lời nói trữ tình trong toàn bài là lời của cậu bé nông thôn nhỏ tuổi , giống Hoàng Cầm thời nghiêng ngả vì chị Vinh , nhưng tâm hồn ấy là của một người đã chín già trong u ẩn , xa vời trong cõi mộng . Vì thế tôi hình dung âm hưởng của bài thơ giống như một bản đàn tranh . Âm thanh mạnh mẽ , linh hoạt và không tan , diễn tả cái tâm tư cứ lặn sâu hút vào trong . Nhà thơ đã ép sống mối tình vào tâm thức để khi bật thành lời thì là lời của người trong cõi mộng :

Tiếng hời gọi cuối cùng giống như hai giọt nước mắt hiếm hoi lăn tròn nhức nhối , lăn qua cả tuyệt vọng và hy vọng , qua cả những thiết tha , những hờn trách làm người đọc băn khoăn , day dứt hơn cả xót thương . Kết lại bài thơ vẫn là nỗi băn khoăn không lời giải , nỗi băn khoăn nhập vào với vũ trụ mênh mông . Ngọn gió quê vi vút , ngọn gió không mang sắc màu của tâm tưởng cứ thổi suốt từ đầu non đến cuối bãi một lời nguyền nhức nhối mà mong manh . Có lẽ đó là giây phút xuất thần không lý giải nổi của tâm hồn thơ Hoàng Cầm ? Dường như nhà thơ muốn khắc sâu lời nguyền non dại thưở nào vào một cõi linh thiêng của vô tận mà minh chứng sau cùng chỉ là một ngọn gió quê .Trở lại với những dòng thơ đầu , đã thấy hình ảnh mang màu sắc chập chờn giữa thực và mộng :

Lời thơ mở ra cả một không gian hoài niệm đầy sắc màu tâm tưởng . " ... buông chùng cửa võng" , có lẽ chưa ai nói như Hoàng Cầm . Câu thơ có sự thần tả đậm ấn tượng của hội họa hòa cùng với động từ "đi tìm" , trạng thái "thẩn thơ" , họa tiết "cuống rạ" và cái phông nền "đồng chiều" . Trong không gian ấy , lời thề con trẻ được cất lên :

Lời thề mà nghe như một câu đùa , nhưng người đọc đủ hiểu rằng đây là sự mở đầu của một giấc mơ cổ tích , bắt đầu cái đằng đẵng , lặng im , xa hút trong giấc mơ của cậu bé quê . Lá Diêu bông là không ai biết mà cũng có nghĩa là không ai với tới ! Tấm tình chị - em cũng nào ai biết được nó là đâu . Điệu nhạc bắt đầu dạo lên từ bản đàn tranh . Cái "thẩn thơ" của chị giờ thành của em , hoài vọng của chị cũng là hoài vọng của em , cả hai nhân vật đều sống với ảo ảnh không bao giờ tồn tại kia : lá Diêu bông ! Như là cổ tích , chỉ khác với các nhân vật cổ tích có chiếc hài vạn dặm hay nước trường sinh , quả táo thần , cậu bé bắt đầu cuộc săn tìm trong mơ để tìm chiếc lá ảo kì ! Cuộc săn tìm như trong mơ , trải dài theo những bước ngoặt trong đời người chị yêu :

"hai ngày sau" , "mùa đông sau" ,

"ngày cưới chị" và rồi ... "chị ba con" ...

Phải nói rằng nếu đây là thời gian , sự việc thực thì bài thơ sẽ mất đi cái chất say thần kỳ . Mối ràng buộc giữa chị và em vẫn là sự kỳ bí của một giấc mơ . Phải chăng trong giấc mơ người ta lí giải được nhiều điều hơn thực tại ? Phải chăng chỉ trong cõi mơ , người em mới sở hữu được ước nguyện của chị một cách thiêng liêng ,bất chấp cả những hiện thực nghiệt ngã :

"nắng vãn bên sông" ,

"se chỉ ấm trôn kim" ,

rồi "ba con" ?...

Đằng sau cái giấc mơ ảo huyền kia là sự cảm nhận đắng cay dù vẫn là đắng cay trong khát vọng bay cao .Em chẳng tìm được gì cả , chẳng có chiếc lá nào hết . Cậu bé quê ngày ấy câm lặng trong tấm tình không biết ,không được ,không thể ;câm lặng trong nỗi khao khát và cả tuyệt vọng của chính mình . Còn chị , dường như không biết hay không muốn biết có một mối tình không hình bóng cứ lặng lẽ phía sau mình để mà thản nhiên đi đến hôn nhân , gia thất . Mối tình ấy có lẽ chỉ biết gọi là mối tình Lá Diêu bông !Thực ra nào phải chị sung sướng ,hoài vọng ảo kỳ ngày nào phải tan trong giấc mơ thời con gái . Khát vọng xa vời mà đời người thì thật ngắn ngủi . Có lẽ vì thế mà lá diêu bông có hình bàn tay

"phủ mặt chị không nhìn" chăng ?... Những biến chuyển từng nấc , từng cung bậc đã hóa thành những ước đoán thật và không thật về một tình yêu đang tự đo đếm nỗi tuyệt vọng của chính mình :

Hình như khi người ta vẫn đủ can đảm để đo đếm nỗi tuyệt vọng ngấm dần đến nhường kia thì có nghĩa là tình yêu vẫn sống , sống một cách lạ thường , khác thường . Không phải là thấy mà là tưởng tượng thấy chị ; không phải chờ đợi tình yêu mà là đi tìm sự thất vọng của tình yêu để mà đoán , mà khẳng định và cầm chắc lấy nó ... Hồn thơ vừa đau đớn lại vừa lớn lao biết bao nhiêu !Kết bài thơ giống như một tiếng khóc :

" ... Diêu bông hời !... Ơi Diêu bông !... " .

Một lần nữa người đọc lại tự hỏi ,tất cả chỉ là hư không ? Nhưng có lẽ không chỉ có thế vì chông chênh giữa hai bờ thực và ảo , giữacó lý và phi lý chúng ta vẫn nhận thấy sau tuyệt vọng là khát vọng của con người , thấy tâm tình của nhà thơ chính là nỗi đam mê cháy lên ngay từ những điều không có thực . Vì thế mà có một ảo ảnh kỳ diệu Lá Diêu bông , vì thế mà có một tình yêu dù chỉ là ảo kỳ như chiếc lá xứng được thương , được trân trọng , đáng để ta không thể vô tình . Và mỗi chúng ta , bạn - tôi thấy lòng mình như cháy bừng lên hy vọng làm một điều gì đó để tình yêu không đi cùng nỗi bất hạnh trên đời ! ...